Strona główna arrow Czytelnia arrow Kwestie moralne arrow Granice planowania - czym powinni kierować się małżonkowie, planując ilość dzieci?
Granice planowania - czym powinni kierować się małżonkowie, planując ilość dzieci? PDF Drukuj Email

Przypuśćmy, że z jakichś powodów prawo zabrania produkcji energii elektrycznej przy pomocy elektrowni wiatrowych. Jeżeli sobie taki wiatrak wybuduję, to nie mogę się potem głupio tłumaczyć w sądzie, że produkuje on energię elektryczną całkowicie niezależnie od mojej woli...

Szanowni Państwo,

Jestem żonaty od ponad 11 lat. Mamy 3 córki (9 + 5.5 + 3) - i właściwie doszliśmy ostatnio do wniosku, że tyle by nam wystarczyło. Od samego początku małżeństwa stosowaliśmy wyłącznie tzw. naturalną metodę regulacji poczęć. Jednak ostatnio zacząłem się intensywniej zastanawiać nad jej teoretycznym (czy może lepiej byłoby powiedzieć: teologicznym ?) uzasadnieniem. Niestety - po przeczytaniu stosownej encykliki, będącej jak rozumiem podstawą nauczania moralnego Kościoła w tej dziedzinie, napotkałem na nieoczekiwane problemy. Te problemy przybrały formę dwóch pytań: 1. czy wolno małżonkom "nie chcieć" kolejnych dzieci 2. w jaki sposób doprowadzić do tego, aby tych dzieci nie było więcej; w szczególności - czy istnieją jakieś inne (poza oczywistym, jakim jest całkowity brak współżycia) - sposoby na uniknięcie poczęcia dziecka zgodne z nauka moralną Kościoła. Na pierwsze pytanie odpowiedziałem sobie pozytywnie na podstawie następującego fragmentu encykliki (proszę mnie ew. poprawić, jeśli się mylę): "(...) należy uznać, że ci małżonkowie realizują odpowiedzialne rodzicielstwo, którzy (...) dla ważnych przyczyn i przy poszanowaniu nakazów moralnych, postanawiają okresowo lub nawet na czas nieograniczony unikać dalszego dziecka." (punkt 10). Kluczem jest tutaj sformułowanie na czas nieograniczony, które dla mnie oznacza, że w określonych warunkach można nie planować poczęcia kolejnych dzieci i poprzestać na tym, co się już ma. Pytanie drugie pozornie ma swojerozwiązanie w punkcie 16, w którym Papież pisze: "Jeśli więc istnieją słuszne powody do wprowadzenia przerwy między kolejnymi urodzeniami dzieci, (...) Kościół naucza, że wolno wówczas małżonkom uwzględniać naturalną okoliczność właściwą funkcjom rozrodczym i podejmować stosunki małżeńskie tylko w okresach niepłodności, regulując w ten sposób ilość poczęć, bez łamania zasad moralnych (...)." Powszechnie przyjmuje się, że to zdanie jest zezwoleniem na odbywanie stosunków w czasie niepłodnym, jeżeli małżonkowie nie chcą mieć więcej dzieci. Jednakże po dokładnej analizie tego tekstu doszedłem do wniosku, że wynika z niego tylko, iż wolno podejmować współżycie w okresach niepłodnych wyłącznie w przypadku, gdy ma to służyć odłożeniu na później poczęcia kolejnego dziecka (sformułowanie: przerwy między kolejnymi urodzeniami dzieci). Nie ma natomiast w ogóle wzmianki na temat naszej sytuacji, czyli małżonków, którzy już uznali, że ta ilość dzieci jaką mają im wystarczy i nie chodzi im (jak nam) o przerwę między kolejnymi urodzeniami dzieci, ale o zaniechanie w ogóle poczęcia dalszych dzieci. Powiedzą Państwo, że czepiam się szczegółów. Ale wydaje mi się (znowu proszę mnie poprawić, jeśli się mylę), że encyklika jest dokumentem na tyle ważnym, że każde słowo w niej powinno być bardzo dokładnie przemyślane. Wierzę, że Papież ma ogromną odpowiedzialność za słowa, które wypowiada, zwłaszcza gdy formułuje zasady obowiązujące miliony ludzi na całym świecie i to w taki sposób, że niestosowanie się do tych zasad jest grzechem. Jest jeszcze jeden argument, który według mnie przemawiaprzeciw powszechnie obecnie przyjętemu sposobowi rozumienia encykliki "Humanae vitae". Jest to mianowicie następujący jej fragment z punktu 11: "Stosunki, przez które małżonkowie jednoczą się w sposób intymny i czysty (..) nie przestają być moralnie poprawne, nawet gdyby przewidywano, że z przyczyn zupełnie niezależnych od woli małżonków będą niepłodne (...)." Otóż twierdzę (uzasadnienie za chwilę), że przy podejmowaniu współżycia tylko w okresach niepłodnych fakt, iż dany stosunek będzie niepłodny nie jest bynajmniej niezależny od woli małżonków. Przeciwnie - mają oni zasadniczy wpływ na to, że ten stosunek będzie niepłodny. Tymczasem w punkcie 14 Encykliki możemy przeczytać, iż "Odrzucić również należy wszelkie działanie, które - bądź to w przewidywaniu zbliżenia małżeńskiego, bądź podczas jego spełniania, czy w rozwoju jego naturalnych skutków - miałoby za cel uniemożliwienie poczęcia (...).", co oznacza, że w przypadku, gdy małżonkowie zdecydowali się na zakończenie "rozwoju rodziny", współżycie wyłącznie w okresach niepłodnych jest grzechem. Uzasadnienia wymaga jeszcze teza o tym, że fakt, iż konkretny stosunek będzie niepłodny, jest zależny od woli małżonków. Otóż według mnie powstrzymanie się od współżycia jest działaniem - i to podjętym właśnie w celu uniemożliwienie poczęcia. Właściwie sytuacja jest nieco bardziej skomplikowana, chodzi bowiem o problem wykorzystania tzw. sił natury. Z podobną sytuacją mamy do czynienia w przypadku np. elektrowni wiatrowych, młynów wodnych i szeregu innych zjawisk. Oczywiście można powiedzieć, że elektrownia wiatrowa produkuje prąd niezależnie od woli człowieka, który ją postawił - i literalnie będzie to prawda. Natomiast nikt rozsądny nie będzie się upierał, że to cała prawda. Ta bowiem jest taka, że ten, kto postawił taki wiatrak, zrobił to w celu produkcji energii elektrycznej i przed jego wybudowaniem dokładnie sprawdził warunki atmosferyczne na danym terenie ze szczególnym uwzględnieniem kierunku i siły wiatru zwykle wiejącego w tej okolicy. Mamy więc do czynienia tak naprawdę z dwoma przyczynami: pierwszą pochodzącą od człowieka i będącą całkowicie zależną od jego woli; drugą - wynikającą z praw przyrody i będącą od woli człowieka całkowicie niezależną. Przypuśćmy, że z jakichś powodów prawo zabrania produkcji energii elektrycznej przy pomocy elektrowni wiatrowych. Jeżeli sobie taki wiatrak wybuduję, to nie mogę się potem głupio tłumaczyć w sądzie, że produkuje on energię elektryczną całkowicie niezależnie od mojej woli. Analogicznie sprawa ma się z metodą "naturalnej regulacji poczęć": małżonkowie współżyjąc tylko w okresach niepłodnych wykorzystują pewną właściwość organizmu kobiety. Nie mogą się jednak (przynajmniej moim zdaniem) głupio tłumaczyć, że ich stosunki są niepłodne całkowicie niezależnie od ich woli. Bardzo proszę o poważne potraktowanie mojego tekstu, bo sprawa jest dla mnie - jak Państwo sami widzą - dość ważna.

Paweł

Panie Pawle,

Jeśliby pójść tropem Pańskich wątpliwości i potraktować je jako obowiązujące założenie, to musielibyśmy przyjąć, że: małżonkom wolno współżyć tylko w celu poczęcia dziecka, czyli wyłącznie w okresie płodnym, a gdy w sposób odpowiedzialny uznają oni, że nie będą już powiększać rodziny, powinni zupełnie powstrzymać się od współżycia.

Pogląd taki nie jest zgodny z nauką Kościoła, a wynika to właśnie między innymi z cytowanego przez Pana fragmentu encykliki "Humanae vitae": Stosunki, przez które małżonkowie jednoczą się w sposób intymny i czysty (..) nie przestają być moralnie poprawne, nawet gdyby przewidywano, że z przyczyn zupełnie niezależnych od woli małżonków będą niepłodne.


Komentując ten fragment, pisze Pan: Otóż twierdzę, że przy podejmowaniu współżycia tylko w okresach niepłodnych fakt, iż dany stosunek będzie niepłodny nie jest bynajmniej niezależny od woli małżonków. Przeciwnie - mają oni zasadniczy wpływ na to, że ten stosunek będzie niepłodny.


Później podaje Pan przykład z elektrownią wiatrową. Proszę jednak zauważyć, że istotnie, stosunki podejmowane w okresie niepłodnym nie mogą doprowadzić do poczęcia niezależnie od woli małżonków. Odwracając to stwierdzenie: nawet gdyby mąż i żona mieli nie wiem jak mocną wolę, żeby poczęło się wówczas dziecko, to i tak nic z tego nie wyjdzie z przyczyn obiektywnych i od nich niezależnych. To dokładnie tak jak z elektrownią wiatrową - wiatrak można postawić, tylko że raz wieje, a raz nie i "choćby przyszło tysiąc atletów i każdy zjadłby tysiąc kotletów...", to żadnym dmuchaniem nie będą w stanie go poruszyć. Tak samo jest z płodnością: raz jest a raz jej nie ma, bo taka jest jej natura, którą nie my ustalamy.


Przytacza Pan też zdanie z punktu 14 "Humanae vitae" (Odrzucić należy...), interpretując je jako zakaz współżycia w okresach niepłodnych, gdy małżonkowie - jak Pan pisze: "zdecydowali się na zakończenie rozwoju rodziny". Takie myślenie prowadzi jednak do absurdalnego wniosku, że od tego momentu małżonkom nie wolno już współżyć wcale, bo przecież zbliżenia podejmowane w okresie płodności mogłyby zaowocować poczęciem. Paweł VI pisze, że moralnie zły jest stosunek małżeński "z rozmysłu obezpłodniony", zaś Jan Paweł II tak komentuje ten fragment "Humanae vitae": Moralnie niedopuszczalne jest naprzód "bezpośrednie przerywanie ciąży" (HV, 14), sterylizacja, czyli "bezpośrednie obezpłodnienie", jak wreszcie "wszelkie działanie, które - bądź to w przewidywaniu zbliżenia małżeńskiego, bądź podczas jego spełniania czy w rozwoju jego naturalnych skutków � miałoby za cel uniemożliwienie poczęcia lub prowadziłoby do tego" (HV, 14) - czyli wszelkie metody antykoncepcyjne, nawet te, które nie naruszają cielesnej struktury stosunku małżeńskiego. Natomiast moralnie dopuszczalne jest korzystanie z okresów niepłodności..." ("Prawo życia dał im Bóg w dziedzictwo", tekst katechez środowych wygłoszonych w dniach 13 V - 28 XI 1984 r.)


Kościół zawsze niezmiennie zachęcał małżonków do wielkodusznego przyjmowanie liczniejszego potomstwa, ale też nie twierdzi, że jedynym celem aktu małżeńskiego ma być prokreacja. Intymna bliskość małżonków służy przecież także umacnianiu ich więzi, wyrażaniu miłości - to jest drugi aspekt, bez którego nie można mówić o prawdziwym pożyciu małżeńskim. Gdyby z nauki Kościoła wynikało, że w małżeństwie chodzi wyłącznie o spłodzenie potomstwa, to oznaczałoby to czysto instrumentalne traktowanie osób i rodziłoby poważne problemy na przykład w podejściu do małżeństw niepłodnych. Jak pisze Karol Wojtyła w swojej pracy pt. "Miłość i odpowiedzialność": Współżycie małżeńskie wypływa i powinno wypływać z wzajemnej miłości oblubieńczej. Jest ono potrzebne miłości, a nie tylko prokreacji. Małżeństwo jest instytucją miłości, a nie tylko płodności. (...) Dlatego też z pewnością nie chodzi o nastawienie: "Spełniamy ten akt wyłącznie aby być rodzicami". Wystarczy zupełnie nastawienie: "Spełniając ten akt, wiemy, iż możemy stać się ojcem i matką i jesteśmy na to gotowi". Jedynie takie nastawienie jest zgodne z miłością i umożliwia jej wspólne przeżycie. Samo stawanie się matką i ojcem dokonuje się tylko przy sposobności aktu małżeńskiego; on sam powinien być aktem miłości, aktem zjednoczenia osób, a nie tylko "narzędziem" czy "środkiem" prokreacji.

To prawda, że w naszych czasach tak bardzo często traktuje się dziecko jak dopust Boży, tym bardziej powinno się więc podkreślać pozytywny aspekt odpowiedzialnego rodzicielstwa, więc zamiast dzielić włos na czworo, lepiej posłuchać pięknych i mądrych słów Karola Wojtyły: Mówi się czasem, że łatwiej wychować kilkoro niż jedynaka, i mówi się też, że dwoje to jeszcze nie społeczność, to dwójka jedynaków. Rodzice obejmują w wychowaniu rolę kierowniczą, pod tym kierownictwem jednak dzieci wychowują się same, przez to zwłaszcza, że tkwią i rozwijają się w ramach społeczności dziecięcej - w gromadce rodzeństwa. Ten moment musi być brany pod uwagę przy regulacji poczęć. Wszelkie społeczeństwo - państwo, naród, w którym rodzinie wypada bytować - winno zabiegać o to, aby rodzina naprawdę mogła być społecznością. Równocześnie zaś sami rodzice winni dbać o to, aby przez ograniczanie poczęć nie wyrządzić krzywdy własnej rodzinie i społeczeństwu. (...) Minimalistyczna postawa małżonków, zasada życia ułatwionego, musi przynosić szkody moralne zarówno ich rodzinie, jak i całemu społeczeństwu.  W każdym razie ograniczanie poczęć w życiu małżeńskim nie może być równoznaczne z przekreślaniem postawy rodzicielskiej. Z punktu widzenia rodziny wstrzemięźliwość okresowa jako metoda regulacji poczęć jest dopuszczalna o tyle, o ile nie kłóci się z rzetelną postawą rodzicielską. (red)

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »

www.sklep.npr.pl

 Nowa Sztuka NPR

 Sztuka popor

 Zeszyt

 Warto karmic piersia

Nowa karta - pobierz

 Karta obserwacji

Nasze propozycje

 Dobra nowina
© 2017 Naturalne planowanie rodziny :: Joomla! jest Wolnym Oprogramowaniem wydanym na licencji GNU/GPL.